De zaak gaat zo. De man en de vrouw zijn getrouwd in wettelijke gemeenschap van goederen. De man verlaat per 1 november 2003 de echtelijke woning en de vrouw blijft met de vier kinderen achter. Per 3 september 2004 zijn zij gescheiden. Vanaf die datum is de huwelijksgemeenschap ontbonden. Zij spraken af dat de volledige hypotheekrente voor rekening van de vrouw komt. De woning wordt aan de vrouw toebedeeld en geleverd op 8 september 2006. De waarde van de woning op 1 november 2003 is daarbij het uitgangspunt.
­
De inspecteur weigert over de jaren 2004 en 2005 de aftrek van de volledige hypotheekrente omdat de vrouw slechts voor 50% gerechtigd is in de eigen woning. De rechtbank stelt de inspecteur in het gelijk. De vrouw tekent beroep aan. Het Amsterdamse gerechtshof oordeelt dat de vrouw de betaalde hypotheekrente volledig in aftrek kan brengen omdat uit de feiten blijkt dat zij vanaf 1 november 2003 economisch eigenaar is van de woning. Daarbij overwoog het hof dat het volledige woongenot en alle kosten en lasten voor rekening kwamen van de vrouw. Tevens waren man en vrouw overeengekomen dat bij de verdeling de waarde van de woning per 1 november 2003 het uitgangspunt vormde. Volgens het hof bracht dit met zich mee dat het risico van waardeverandering van de woning vanaf 1 november 2003 bij de vrouw lag.

Eigenwoningregeling

Wanneer valt een woning onder de eigenwoningregeling? In artikel 3.111 Wet IB 2001 is vermeld:

´In deze afdeling en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder eigen woning: een gebouw (…) voor zover dat de belastingplichtige of personen die behoren tot zijn huishouden anders dan tijdelijk als hoofdverblijf ter beschikking staat op grond van:

a. eigendom, waaronder begrepen economische eigendom (…), indien met betrekking tot die woning de belastingplichtige of zijn partner de voordelen geniet, de kosten en lasten op de belastingplichtige of zijn partner drukken en de waardeverandering hen grotendeels aangaat; (…).´

­
De rechter komt in dit geval tot de conclusie dat de vrouw de gehele economische eigendom heeft en dus alle rente in aftrek kan brengen.
­
De eigen woning speelt een belangrijke rol bij de afwikkeling van een echtscheiding. Kan één van de ex-partners (eventueel samen met de kinderen) in de woning blijven wonen of moet de woning worden verkocht? Die keuze is mede afhankelijk van de financiële mogelijkheden. De financiële mogelijkheden worden mede bepaald door de aftrekbaarheid van hypotheekrente.

De eigenwoningregeling bij gehuwden: gunstige verdeling aftrek

Omdat gehuwden voor de inkomstenbelasting worden aangemerkt als ‘fiscale partner’ kunnen zij de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen (de eigen woning is zo’n bestanddeel) vrij aan elkaar toerekenen. Indien slechts één partner inkomen geniet kan deze partner alle negatieve inkomsten uit eigen woning daarop in mindering brengen. Bij tweeverdieners kan de aftrek dusdanig verdeeld worden dat de aftrek tot de grootste belastingbesparing leidt.

Na echtscheiding minder aftrek

Zodra de ex-echtgenoten niet meer bij elkaar wonen en het verzoek tot ontbinding van het huwelijk bij de rechtbank is ingediend, eindigt het fiscale partnerschap. Wel bestaat de mogelijkheid te kiezen voor fiscaal partnerschap voor het gehele belastingjaar waarin het verzoek tot echtscheiding is gedaan. Met het vervallen van het fiscale partnerschap, vervalt ook de mogelijkheid de negatieve inkomsten uit eigen woning naar eigen inzicht te verdelen. Dat kan resulteren in een geringere belastingbesparing en dus hogere netto woonlasten.

Twee mogelijkheden: de echtscheidingsregeling en overdracht

Omdat de financiële gevolgen van echtscheiding ingrijpend kunnen zijn heeft de wetgever een soepele overgangsregeling in het leven geroepen. De echtscheidingsregeling voorziet erin dat ingeval één van de beide ex-partners alleen in de woning achterblijft, de woning nog gedurende twee jaren, ook voor de vertrokken partner als eigen woning wordt aangemerkt. Daardoor heeft deze nog gedurende maximaal 24 maanden recht op hypotheekrenteaftrek.
­
Nadat de termijn van twee jaar is verstreken heeft de vertrokken partner geen recht meer op renteaftrek. Om toch optimaal gebruik te kunnen maken van de hypotheekrenteaftrek kan gedacht worden aan overdracht aan de achterblijvende partner.